محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2116

مرآة البلدان ( فارسى )

كه به جيان موسوم است و فيروزبهرام و دولت‌آباد از معظم قراى آن ناحيت است . غله و پنبهء آنجا سخت نيكو آيد و بسيار بود و اكثر اوقات آنجا فراوانى و ارزانى باشد و قحط و تنگى از روى ندرت اتفاق افتد و از آن ولايت غله و ديگر ارزاق به بسيارى از ولايات برند . از ميوه‌هايش انار و امرود و عباسى و شفتالو و انگور نيكوست . اما خورندهء ميوه‌هاى آنجا از تب ايمن نبود « * » و عمارات بلدهء رى در زمان افضل الشعراء خواجه - بندار رازى بدين موجب است : مدارس و خوانق شش هزار و چهار صد عدد و حمام يك هزار و ششصد و شصت و شش عدد و مساجد چهار هزار و چهارصد عدد و طواحين « 4 » يك هزار و دويست عدد و كاروانسرا دوازده - هزار و هفتصد و شش عدد و مناره پانزده هزار و سى عدد و يخچال يك هزار و چهارصد و پنجاه عدد و عصارخانه يك هزار و هفتصد عدد و قنات هيجده هزار و نود و يك عدد و محلات نود و شش محله و در هر محله چهل و شش كوچه و در هر كوچه چهل هزار خانه و در هر كوچه هزار مسجد و در هر مسجد هزار چراغدان از طلا به غير از نقره و مس و غيره و مجموع خانه‌ها هشت هزار هزار و هشتصد هزار و ششصد و شش خانه بوده است كه مردم‌نشين بوده « * » . و اهالى شهر و اكثر ولايات شيعى اثنىعشرىاند الا ديه قوهه كه آنجا و چند موضع ديگر حنفى باشند و اهل آن ولايت آن موضع را بدين سبب قوههء خران مىخوانند . و در رى از مزار انبيا بسيار است و از اكابر اوليا بسيار آسوده‌اند چون ابراهيم خواص و كسائى سابع قراى سبعه و محمد بن حسن الفقيه و هشام و شيخ جمال الدين ابو الفتوح . و حقوق ديوانى آن ولايت با آنچه داخل آن تومان است پانزده تومان و يك هزار و پانصد دينار است . طهران : قصبه‌اى است معتبر و آب و هوايش خوشتر از رى است و در حاصل مانند آن و در ما قبل ، ، اهل آنجا كثرتى عظيم داشته‌اند . ورامين پيش از اينها ديهى بوده و اكنون قصبه‌اى شده . در آب و هوا خوشتر از رى است و در محصول و غله و پنبه و ميوه‌ها مانند آن . اهل آنجا شيعى اثنىعشرىاند و تكبر بر طبعشان غالب است .

--> ( 4 ) - طواحين جمع طاهونه به معنى آسيا . * - مطالب بين دو ستاره در نسخه چاپى نزهة القلوب ديده نمىشود .